Onrust onder reizigers
In 2029 rijden er maandenlang geen treinen in een deel van Zeeland. Dit nieuws zorgt voor heel wat onrust onder reizigers, bedrijven en bestuurders. Want wat gaat dat betekenen voor de bereikbaarheid van deze provincie. Zeeland heeft immers maar één spoorlijn. Toch klopt het beeld dat ‘heel Zeeland treinloos’ wordt niet helemaal. In dit artikel lees je waar straks geen treinen rijden, waarom ze niet rijden en waar de treinen in Zeeland juist nog wel rijden.
Waarom rijden er geen treinen in Zeeland in 2029?
Voor welk Zeeuws traject geldt de treinloze periode in 2029 precies?
Hoe lang rijden er geen treinen in Zeeland in 2029?
Wat betekent de afsluiting van het spoor voor de bereikbaarheid van Zeeland?
Wat is ERTMS en waarom is voor Zeeland gekozen als testtraject?
Is Zeeland straks onbereikbaar per trein?
Is er treinvervangend busvervoer als er in 2029 deels geen treinen in Zeeland rijden?
Worden de stations Vlissingen Souburg en Arnemuiden ook bediend met treinvervangend busvervoer?
Problemen en kritiek rond de afsluiting van het spoor in Zeeland in 2029
Waarom wordt niet gekozen voor een traject met omleidingsmogelijkheden?
Waarom duurt de afsluiting van het spoor in Zeeland zo lang?
Wat betekent de ERTMS-periode op het Zeeuwse spoor voor de rest van Nederland?
Rijden er tijdens de ERTMS-periode goederentreinen in Zeeland?
Worden reizigers tijdens de treinloze periode in Zeeland gecompenseerd?
Waarom rijden er geen treinen in Zeeland in 2029?
In 2029 rijden er in een deel van Zeeland vier maanden lang geen treinen vanwege een grootschalige test met het nieuwe Europese beveiligingssysteem ERTMS (European Rail Traffic Management System). Dit systeem moet het treinverkeer veiliger en efficiënter maken. Uiteindelijk verdwijnt daarmee het huidige beveiligingssysteem (ATB) in Nederland. Omdat ERTMS ingrijpend is, moet het spoor langdurig worden afgesloten. Zeeland is daarvoor aangewezen als testgebied. Niet omdat het spoor daar slecht is, maar juist omdat het overzichtelijk is. Toch heeft de keuze om Zeeland vier maanden lang treinloos te maken grote gevolgen voor reizigers. Zeeland heeft immers geen alternatief spoortraject.
Voor welk Zeeuws traject geldt de treinloze periode in 2029 precies?
De treinloze periode in 2029 geldt niet voor heel Zeeland, maar voor het traject tussen de steden Vlissingen en Goes. Tussen Goes en Roosendaal blijven de treinen gewoon rijden. Er is dus géén treinverkeer tussen Vlissingen en Goes, maar wél tussen Goes en Roosendaal. Reizigers die van Roosendaal naar Vlissingen reizen moeten in Goes overstappen op treinvervangend busvervoer.
Hoe lang rijden er geen treinen in Zeeland in 2029?
De volledige afsluiting van het spoor tussen Vlissingen en Goes in 2029 duurt naar verwachting ongeveer vier maanden. Voor de treinloze periode is echter nog geen exacte start- en einddatum (een concrete dag/maand) officieel vastgesteld en gepubliceerd door ProRail of het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Na de testperiode op het Zeeuwse spoor zullen de treinen weer gaan rijden, maar de overlast voor reizigers stopt niet meteen. In de maanden na de testperiode, kan het spoortraject in Zeeland onder meer te maken krijgen met storingen, vertragingen en aangepaste dienstregelingen. En dat baart veel zorgen bij dagelijkse treinreizigers.
Wat betekent de afsluiting van het spoor voor de bereikbaarheid van Zeeland?
Veel reizigers vragen zich terecht af wat de afsluiting van het traject tussen Vlissingen en Goes in 2029 betekent voor de bereikbaarheid van Zeeland. Omdat de bereikbaarheid van deze provincie al langer onder druk staat, zorgt de aangekondigde testperiode op het Zeeuwse spoor voor veel kritiek. Tijdens de spoorwerkzaamheden zijn er langere reistijden, is de dienstregeling minder betrouwbaar en moeten reizigers vaak extra overstappen. Voor studenten, forenzen en toeristen betekent dit een flinke drempel. Ook ondernemers vrezen dat Zeeland tijdens de Zeeuwse spoorafsluiting tijdelijk minder aantrekkelijk wordt. Niet voor niets spreken bestuurders van een groot probleem voor de bereikbaarheid van Zeeland.
Wat is ERTMS en waarom is voor Zeeland gekozen als testtraject?
ERTMS is het nieuwe standaardbeveiligingssysteem voor het spoornet in Europa. Het systeem vervangt seinen langs het spoor door digitale communicatie in de trein. Zeeland is gekozen omdat er maar één spoorlijn is, het treinverkeer overzichtelijk is en er relatief weinig wissels zijn. Voor de techniek is dat ideaal. Voor reizigers tussen Vlissingen en Roosendaal daarentegen is het natuurlijk gigantisch balen.
Is Zeeland straks onbereikbaar per trein?
Nee, Zeeland wordt niet volledig onbereikbaar per trein. Reizen naar en vanuit Zeeland blijft mogelijk. De Zeeuwse treinverbinding blijft deels intact. Alleen het westelijke deel (tussen Vlissingen en Goes) is tijdelijk treinloos. Toch voelen veel Zeeuwen dit anders. Vier maanden zonder treinen op dit traject is erg lang. Zeker in een provincie waar het spoor al zeer kwetsbaar is.
Is er treinvervangend busvervoer als er in 2029 deels geen treinen in Zeeland rijden?
Ja, de NS zorgt voor treinvervangend vervoer tijdens de ERTMS-testperiode. Het treinvervangend busvervoer tijdens de Zeeuwse spoorafsluiting in 2029 is nog niet tot op detailniveau uitgewerkt, maar op hoofdlijnen is wel duidelijk hoe het eruit zal zien. Tijdens de afsluiting van het spoor tussen Vlissingen en Goes zet de NS grootschalig treinvervangend busvervoer in. Dat gebeurt in nauwe afstemming met ProRail en de provincie Zeeland. De bussen vervangen de treinen tussen Vlissingen, Middelburg en Goes. In Goes sluit het busvervoer aan op de trein richting Roosendaal. Reizigers moeten dus overstappen van de trein naar de bus of andersom. Hierdoor moeten reizigers rekening houden met extra reistijd van ongeveer 20 tot 40 minuten.
Worden de stations Vlissingen Souburg en Arnemuiden ook bediend met treinvervangend busvervoer?
Nee, niet standaard. Het treinvervangend vervoer tijdens de spoorafsluiting in Zeeland in 2029 richt zich in principe alleen op de grote stations (Vlissingen, Middelburg en Goes), maar niet op de dorpen langs het spoor. De stations Arnemuiden en Vlissingen Souburg worden dus niet automatisch door treinvervangende bussen bediend. Daar zijn drie belangrijke redenen voor. Elke extra stop vertraagt honderden reizigers, waardoor de reistijd enorm zou oplopen. Bovendien zou het capaciteitsproblemen veroorzaken. Bussen moeten immers snel kunnen keren en aansluiten op de treinen in Goes. Tevens geldt: hoe eenvoudiger de route, hoe kleiner de kans op vertragingen, waardoor de betrouwbaarheid van het alternatieve vervoer zoveel mogelijk gehandhaafd blijft.
Hoe kunnen reizigers vanaf de stations Vlissingen Souburg en Arnemuiden in 2029 naar het treinvervangend busvervoer op de grote stations reizen?
Voor inwoners van de dorpen langs de Zeeuwse spoorlijn betekent dit meestal dat ze eerst met de reguliere bus naar de grote stations Vlissingen, Middelburg of Goes moeten reizen, en daar moeten overstappen op de treinvervangende bus die aansluit op de trein richting Roosendaal. Mogelijk komen er extra bushaltes bij, afhankelijk van de reizigersaantallen, onderwijs- en zorglocaties en spitsdrukte. Daarover lopen nog gesprekken. Op dit moment is er geen officiële toezegging dat er tijdens de spoorafsluiting in Zeeland taxibusjes of pendeldiensten gaan rijden tussen de Zeeuwse dorpen en de grote Zeeuwse stations. Het idee ligt echter wel op tafel, maar is nog niet uitgewerkt of vastgelegd. De provincie en gemeenten hebben aangegeven dat maatwerk nodig is.
Problemen en kritiek rond de afsluiting van het spoor in Zeeland
Het nieuws van de afsluiting van het Zeeuwse spoortraject leidde tot felle reacties. Reizigersorganisaties spreken van grote overlast voor treinreizigers in de provincie. Er klinkt vooral kritiek op de keuze voor Zeeland als testgebied. Meerdere Zeeuwse bestuurders en andere politici hebben zich inmiddels boos uitgelaten over de plannen van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) en ProRail. Gedeputeerde Harry van der Maas (provincie Zeeland) noemt het besluit van het kabinet een ‘bittere pil’ en heeft zich openlijk verzet tegen de keuze om Zeeland aan te wijzen als proeflocatie voor de ERTMS-test. De provincie heeft geprobeerd om het traject buiten Zeeland te houden, maar dat mislukte.
Boos en teleurgesteld
Ook Statenlid Ralph van Hertum (GroenLinks-PvdA) reageerde zeer boos en teleurgesteld over het kabinetsbesluit. Van Hertum uitte namens zijn fractie vooral scherpe kritiek op de communicatie rondom de afsluiting van het spoor in Zeeland. Hij vraagt zich hardop af waarom er niet krachtig ‘NEE’ is gezegd door de provinciale bestuurders. Samen met een aantal studenten van de HZ University of Applied Sciences is Van Hertum een petitie gestart die zich keert tegen de ERTMS-testperiode op het Zeeuwse spoor. Je kunt de petitie hier ondertekenen. Naast de Provinciale Staten is er in de landelijke politiek ook onvrede geweest in debatten rondom de Zeeuwse spoorafsluiting in 2029, waarbij Kamerleden de impact op Zeeland benadrukten maar zich uiteindelijk neerlegden bij het besluit van staatssecretaris Chris Jansen.
Motie compensatie treinstemming voor testen ERTMS-systeem
De kritiek op de spoorafsluiting komt uit verschillende hoeken van de Zeeuwse politiek. De provinciale fracties in Zeeland (BBB, VVD, CDA, SGP, D66, FvD, JA21, SP en CU) hebben een motie ingediend om duidelijk te maken dat zij Zeeland geen geschikte locatie vinden voor de ERTMS-testperiode. Deze motie ‘Motie compensatie treinstemming voor testen ERTMS-systeem’ stelt onder meer dat Zeeland niet de juiste plek is voor de ERTMS-test, vanwege het énige spoor in de provincie en de kwetsbaarheid daarvan. Er moet dan ook alles aan worden gedaan om de overlast voor reizigers tot een minimum te beperken.
Hinderperiode op het Zeeuwse spoor zo kort mogelijk
In de motie wordt de staatssecretaris opgeroepen om de hinderperiode op het Zeeuwse spoor in 2029 zo kort mogelijk te houden, financiële compensatie te regelen voor reizigers en vervangend vervoer intensief af te stemmen. Daarnaast moeten er plannen worden gemaakt voor directe buslijnen tussen de grote Zeeuwse stations en onderwijs- of zorginstellingen. Tevens moet er worden gezorgd voor voldoende personeel en materieel voor het treinvervangend vervoer tijdens de spoorafsluiting in Zeeland.
Moties in Den Haag
Niet alleen de provinciale fracties hebben een motie ingediend over de treinloze periode in Zeeland, maar ook in Den Haag zijn moties ingediend. Zo vraagt de motie ‘De Hoop & Stoffer’ de regering om met ProRail, de NS en de provincie Zeeland in gesprek te gaan, te kijken naar passende compensatie voor reizigers en te praten over structurele verbeteringen van het OV in Zeeland. Een andere motie (de motie ‘Boutkan & Heutink) richt zich op technische mogelijkheden. Zij willen dat de regering onderzoekt of één van de twee Zeeuwse sporen toch open kan blijven tijdens de ERTMS-test. Beide moties laten zien dat Kamerleden proberen invloed uit te oefenen op de plannen rondom de treinloze periode in Zeeland, vooral met het oog op bereikbaarheid, hinderbeperking en compensatie.
Waarom wordt niet gekozen voor een traject met omleidingsmogelijkheden?
Hoewel het voor treinreizigers logischer klinkt, is een traject met omleidingsroutes juist ongeschikt voor een ERTMS-test. Een ERTMS-test vraagt volledige controle over het spoor. Voor de proef moet het spoor vrij zijn van ander treinverkeer en langdurig en stabiel beschikbaar zijn. Op drukke trajecten met omleidingsmogelijkheden rijden verschillende vervoerders, goederentreinen en internationale treinen. Dat maakt het testen onbetrouwbaar en risicovol.
Verstoring van het landelijke netwerk
Omleidingsroutes verstoren het landelijke spoor en de trajecten met alternatieven liggen vaak in de Randstad, op internationale corridors en op drukke knooppunten. Daar de treinen omleiden betekent extra drukte elders op het spoor, verstoring van het landelijke netwerk en grotere economische schade. Volgens ProRail is dat onwenselijk. Omleidingsroutes zouden de hele testperiode technisch, operationeel en financieel veel ingewikkelder maken.
Spanningsveld
Zeeland is technisch ‘simpel’, maar maatschappelijk kwetsbaar. De Zeeuwse spoorlijn heeft immers maar één vervoerder (de NS), weinig wissels en overzichtelijk treinverkeer. Dat maakt het traject tussen Vlissingen en Goes technisch ideaal, maar maakt Zeeland tegelijkertijd afhankelijk, kwetsbaar en verstoken van uitwijkmogelijkheden. Dat spanningsveld zorgt dan ook voor veel politieke boosheid.
Geen onverwachte treinbewegingen
ERTMS (European Rail Traffic Management System) is een veiligheidssysteem. Tijdens het testen mogen er geen onverwachte treinbewegingen plaatsvinden en geen mengvormen ontstaan met het oude systeem ATB (Automatische Treinbeïnvloeding). Een volledig afgesloten spoortraject is dan veiliger dan een half-open netwerk. Bij de keuze voor Zeeland als testgebied speelt veiligheid een doorslaggevende rol.
Waarom duurt de afsluiting van het spoor in Zeeland zo lang?
De afsluiting van het Zeeuwse spoortraject duurt ongeveer vier maanden. Die lange treinloze periode tussen Vlissingen en Goes is nodig omdat het niet om regulier onderhoud gaat, maar om een volledige ombouw én test van het spoorbeveiligingssysteem. Het oude en nieuwe systeem kunnen niet naast elkaar draaien. ERTMS vervangt het huidige beveiligingssysteem volledig. Dat betekent dat seinen buiten gebruik worden gesteld, software in treinen wordt aangepast en het hele traject in één keer over moet. Daarom is een korte weekendafsluiting onmogelijk.
Testen van het nieuwe spoorbeveiligingssysteem kost tijd en gebeurt in fases:
- Inbouwen en aansluiten van ERTMS
- Proefritten zonder reizigers
- Uitgebreide veiligheidstests
- Goedkeuring door toezichthouders
Veiligheid gaat vóór snelheid
Elke stap moet veilig worden afgerond vóór de volgende fase begint. Veiligheid gaat immers vóór snelheid. Omdat ERTMS een veiligheidssysteem is, mag er geen tijdsdruk zijn. Elk mogelijk scenario moet uitgebreid en grondig worden getest en het systeem moet onder alle omstandigheden werken. Dat kost tijd, maar verkleint het risico op ongelukken. Volgens ProRail is één lange afsluiting van het Zeeuwse spoortraject in 2029 minder storend dan meerdere kortere afsluitingen over jaren verspreid. Voor treinreizigers van en naar Zeeland is dat zwaar en vervelend, maar technisch gezien stabieler.
Wat betekent de ERTMS-periode op het Zeeuwse spoor voor de rest van Nederland?
De testperiode in Zeeland is bedoeld als opstap voor grootschalige ERTMS-ombouw elders in Nederland, waaronder drukke corridors zoals Amsterdam-Utrecht en Rotterdam-Eindhoven. Door vier maanden lang geen treinen tussen Vlissingen en Goes te laten rijden, draagt Zeeland dus bij aan een nationaal belang.
Rijden er tijdens de ERTMS-periode goederentreinen in Zeeland?
Het traject Vlissingen-Goes wordt gebruikt als proefbaanvak voor ERTMS en zal in 2029 gedurende vier maanden volledig gesloten worden voor reizigersvervoer. Of het goederenvervoer tijdens de testperiode ook volledig wordt stilgelegd is niet helemaal duidelijk. De berichten over de treinloze periode in Zeeland richten zich vooral op het reizigersvervoer, omdat dat het grootste maatschappelijke probleem is. De officiële aankondigingen spreken over dat het spoortraject tussen Vlissingen en Goes geheel wordt stilgelegd voor treinen in die periode (impliciet dus ook voor alle treinverkeer), maar duidelijke uitspraken over goederenvervoer ontbreken in de publieke berichten.
Compatibele treinen en personeel
De ERTMS-applicatie vereist echter dat treinen en personeel compatibel zijn. Alleen treinen die met ERTMS-apparatuur zijn uitgerust en geautoriseerd zijn, mogen rijden. Dat geldt voor reizigers- én goederentreinen in het algemeen. In de periode waarin het Zeeuwse spoortraject volledig buiten dienst is (geen treinen), kan ook het goederenvervoer niet rijden, simpelweg omdat het spoor fysiek niet beschikbaar is voor treinverkeer. Het spoor kan buiten deze testperiode weer gebruikt worden door treinen die voldoen aan de eisen. Maar of dat al vóór de volledige afsluiting van het Zeeuwse spoortraject kan, hangt af van de planning en veiligheidsafspraken tussen ProRail, vervoerders en het ministerie.
Worden reizigers tijdens de treinloze periode in Zeeland gecompenseerd?
Vanwege de overlast van de treinloze periode op een deel van het spoortraject in Zeeland, wordt gesproken over een compensatiepakket. De Provinciale Staten hebben een motie aangenomen waarin financiële compensatie voor reizigers wordt gevraagd. Ook in de Tweede Kamer zijn voorstellen gedaan voor extra maatregelen, zoals verbeterd regionaal openbaar vervoer en kortingen voor frequente reizigers. Tot nu toe is er echter nog geen definitief compensatiepakket met concrete vergoedingen voor individuele reizigers vastgesteld. Of dat gaat gebeuren is nog onduidelijk. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) werkt samen met de regio aan een pakket om de hinder voor treinreizigers en het bedrijfsleven zoveel mogelijk te beperken.
