Wat gebeurt er tijdens de eerste 72 uur van een crisis en wat kun je doen?
Wat als de stroom langdurig uitvalt, je mobiele telefoon geen verbinding meer maakt, je niet kunt pinnen of er tijdelijk geen drinkwater uit de kraan komt? In een crisissituatie kan het dagelijks leven er plotseling heel anders uitzien.
De overheid adviseert inwoners om zich erop voor te bereiden dat zij de eerste 72 uur van een noodsituatie voor zichzelf en hun huishouden moeten kunnen zorgen. Dat betekent echter niet dat hulpdiensten drie dagen niets doen. Het betekent dat zij niet overal tegelijk kunnen zijn en hun aandacht eerst moeten richten op plekken waar de nood het hoogst is.
Zorg voor je eigen veiligheid
72 uur zelfredzaam
Blijf goed geïnformeerd
Help elkaar waar mogelijk
Goede voorbereiding
De eerste 72 uur zijn daarom een belangrijke periode om rekening mee te houden. Een goede voorbereiding kan stress verminderen, helpen om verstandige beslissingen te nemen en ervoor te zorgen dat je anderen kunt ondersteunen wanneer dat veilig en verantwoord is.
Op deze pagina lees je wat er tijdens de eerste drie dagen van een crisis kan gebeuren, waarom voorzieningen kunnen uitvallen, hoe je je voorbereidt en welke rol burgers en professionals met specialistische kennis kunnen spelen.
Waarom zijn de eerste 72 uur zo belangrijk?
Wat doet de overheid tijdens de eerste 72 uur van een crisis?
Wat moet je doen tijdens de eerste 72 uur van een crisis?
Wat als een crisis langer dan 72 uur duurt?
Wat kan er tijdens een crisis gebeuren?
Hoe bereid je je voor op de eerste 72 uur van een crisis?
Waarom zijn de eerste 72 uur zo belangrijk?
Bij een grote noodsituatie moeten hulpdiensten en overheden eerst een beeld krijgen van wat er precies is gebeurd, waar de grootste risico’s liggen en welke hulp het dringendst nodig is.
Tegelijkertijd kunnen belangrijke voorzieningen worden verstoord. Denk aan elektriciteit, drinkwater, communicatie, openbaar vervoer of digitaal betalingsverkeer. Daardoor kunnen dagelijkse handelingen ineens moeilijker worden.
Niet direct afhankelijk van hulp van buitenaf
De overheid benadrukt daarom het belang van voorbereiding op de eerste 72 uur. Met een noodpakket, een noodplan en afspraken met mensen in je omgeving kun je ervoor zorgen dat je niet direct afhankelijk bent van hulp van buitenaf.
Dat betekent niet dat iedere crisis 72 uur duurt of dat er altijd precies drie dagen geen hulp beschikbaar is. De gevolgen verschillen per incident en per regio. De periode van 72 uur is een praktische richtlijn om je voor te bereiden op mogelijke verstoringen.
Wat doet de overheid tijdens de eerste 72 uur van een crisis?
Dat je wordt gevraagd om de eerste 72 uur zoveel mogelijk voor jezelf en je huishouden te kunnen zorgen, betekent niet dat de overheid en hulpdiensten in die periode afwachten. Zij zijn juist bezig om de situatie in kaart te brengen, mensen in veiligheid te brengen en de gevolgen van de crisis zoveel mogelijk te beperken.
Bij een grote noodsituatie moet eerst duidelijk worden wat er precies aan de hand is, welke gebieden of voorzieningen zijn getroffen en waar hulp het dringendst nodig is. Politie, brandweer, ambulancezorg, gemeenten, veiligheidsregio’s en andere betrokken organisaties stemmen hun inzet daarop af. Omdat zij niet overal tegelijk kunnen zijn, krijgen de meest urgente situaties voorrang.
Maatregelen verschillen per crisis
Tegelijkertijd probeert de overheid inwoners te informeren over de situatie en over wat zij zelf moeten doen. Dat kan bijvoorbeeld via NL-Alert, websites van overheden en veiligheidsregio’s en regionale omroepen. Welke maatregelen nodig zijn, verschilt per crisis.
Naarmate er meer informatie beschikbaar komt, kan hulp gerichter worden georganiseerd. Daarom blijft het tijdens de eerste 72 uur belangrijk om officiële berichtgeving te volgen en nieuwe aanwijzingen op te volgen.
Wat moet je doen tijdens de eerste 72 uur van een crisis?
Wanneer een crisis begint, is het belangrijk om eerst te bepalen wat er in jouw directe omgeving aan de hand is. Niet iedere noodsituatie vraagt om dezelfde aanpak. Volg daarom altijd officiële informatie en aanwijzingen van de overheid en hulpdiensten.
De eerste uren
Controleer eerst of jij en de mensen om je heen veilig zijn. Blijf uit de buurt van gevaarlijke situaties en ga niet onnodig op pad. Kijk of je een NL-Alert hebt ontvangen en volg betrouwbare informatie via de overheid, je veiligheidsregio, gemeente of regionale omroep.
Controleer vervolgens welke voorzieningen nog beschikbaar zijn. Werken elektriciteit, drinkwater, internet en mobiele telefonie nog? Door hier snel zicht op te krijgen, kun je beter bepalen welke maatregelen nodig zijn.
De eerste 24 uur
Gebruik je beschikbare voorraden verstandig wanneer duidelijk wordt dat een storing langer kan duren. Houd je telefoon zoveel mogelijk opgeladen, beperk onnodig batterijgebruik en gebruik je noodpakket als dagelijkse voorzieningen niet beschikbaar zijn.
Probeer volgens de afspraken uit je noodplan contact te houden met familieleden of huisgenoten. Kijk, wanneer dat veilig kan, ook of mensen in je directe omgeving hulp nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan ouderen, mensen die slecht ter been zijn of buren die tijdelijk zonder belangrijke voorzieningen zitten.
Van 24 tot 72 uur
Blijf officiële informatie volgen, omdat de situatie en instructies tijdens een crisis kunnen veranderen. Volg nieuwe aanwijzingen van de overheid en hulpdiensten en ga zorgvuldig om met drinkwater, voedsel, energie en andere voorraden.
Help anderen waar dat veilig en verantwoord kan, maar neem geen taken op je waarvoor specialistische kennis of bevoegdheden nodig zijn. Gebruik nieuwe informatie van de overheid en hulpdiensten om te bepalen welke vervolgstappen nodig zijn.
Wat als een crisis langer dan 72 uur duurt?
De eerste 72 uur zijn een belangrijke richtlijn voor voorbereiding, maar een crisis of verstoring hoeft na drie dagen niet voorbij te zijn. Hoe lang de gevolgen duren, hangt af van de aard en omvang van de noodsituatie en van de voorzieningen die zijn getroffen.
Blijf daarom ook na de eerste 72 uur officiële informatie en aanwijzingen volgen. De overheid en hulpdiensten kunnen hun aanpak aanpassen zodra er meer bekend is over de situatie en over de hulp die nodig is.
Zijn voorzieningen zoals elektriciteit, drinkwater, communicatie of vervoer nog steeds verstoord, ga dan zorgvuldig om met de voorraden die je nog hebt en volg eventuele aanvullende instructies van de overheid. Houd er bij je voorbereiding rekening mee dat herstel soms langer kan duren dan drie dagen.
De richtlijn van 72 uur betekent dus vooral dat je voorbereid bent op de eerste periode waarin je mogelijk meer op jezelf en je omgeving bent aangewezen. Het is geen garantie dat een noodsituatie daarna voorbij is.
Wat kan er tijdens een crisis gebeuren?
Geen enkele crisis verloopt hetzelfde. De gevolgen hangen af van de oorzaak, de omvang van het incident, de locatie en de voorzieningen die worden geraakt. Voorbeelden daarvan zijn:
- De stroom kan uitvallen
- Drinkwater kan tijdelijk niet beschikbaar zijn
- Internet en mobiele communicatie kunnen worden verstoord
- Betaalsystemen, vervoer en winkels kunnen problemen ondervinden
- Hulpdiensten moeten prioriteiten stellen
De stroom kan uitvallen
Elektriciteit is nodig voor verlichting, veel verwarmingssystemen, koeling, opladers en tal van andere voorzieningen. Bij langdurige stroomuitval kunnen huishoudens en bedrijven daardoor met meerdere problemen tegelijk te maken krijgen.
Ook andere processen kunnen hinder ondervinden. Denk aan winkels, verkeerssystemen, communicatievoorzieningen en digitale dienstverlening. Welke systemen daadwerkelijk uitvallen, verschilt per situatie.
Het is daarom verstandig om een zaklamp, reservebatterijen, een opgeladen powerbank en een noodradio om betrouwbare informatie te ontvangen beschikbaar te hebben.
Drinkwater kan tijdelijk niet beschikbaar zijn
Een grote storing of andere noodsituatie kan gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van drinkwater. Ook als er nog water uit de kraan komt, kunnen er in bepaalde situaties aanwijzingen gelden over het gebruik ervan.
Volg bij een incident altijd de informatie en instructies van de bevoegde instanties. Gebruik water niet voor consumptie wanneer daar officieel voor wordt gewaarschuwd.
De overheid adviseert om voor een noodsituatie voldoende drinkwater in huis te hebben. De gebruikelijke richtlijn voor een noodpakket is drie liter water per persoon per dag. Voor drie dagen komt dat neer op negen liter per persoon, naast eventuele extra behoeften. Denk daarbij bijvoorbeeld ook aan extra drinkwater voor huisdieren. Houd er ook rekening mee dat de behoefte aan drinkwater bij extreme hitte groter kan zijn.
Internet en mobiele communicatie kunnen worden verstoord
Veel mensen gebruiken hun telefoon voor nieuws, contact met familie, navigatie en betalingen. Wanneer mobiele netwerken of internetverbindingen niet goed werken, wordt het moeilijker om informatie te vinden en elkaar te bereiken.
Een radio op batterijen of een opwindbare noodradio kan dan een belangrijk alternatief zijn om officiële informatie en regionale berichtgeving te volgen. Zorg er ook voor dat belangrijke telefoonnummers op papier beschikbaar zijn.
Spreek vooraf met familie of huisgenoten af hoe jullie contact proberen te houden en waar jullie elkaar kunnen ontmoeten als communicatie tijdelijk niet mogelijk is.
Betaalsystemen, vervoer en winkels kunnen problemen ondervinden
Een crisis kan gevolgen hebben voor het betalingsverkeer, de bereikbaarheid van winkels en het openbaar vervoer. Als digitale betalingen niet werken of transport wordt verstoord, kan het lastiger worden om boodschappen te doen of ergens naartoe te reizen.
Een bescheiden hoeveelheid contant geld, houdbare levensmiddelen en een vooraf besproken noodplan kunnen helpen om zulke verstoringen op te vangen. De Nederlandse overheid adviseert om € 70 per volwassene en € 30 per kind aan contant geld in huis te hebben voor een noodsituatie.
Hulpdiensten moeten prioriteiten stellen
Politie, brandweer, ambulancezorg en andere hulpverleners kunnen tijdens een crisis met veel meldingen tegelijk worden geconfronteerd. Zij richten hun inzet op situaties waarin hulp het meest noodzakelijk is.
Daarom is het belangrijk dat je weet hoe je jezelf veilig kunt houden, waar je betrouwbare informatie vindt en wat je zelf kunt doen zonder onnodige risico’s te nemen.
Help anderen waar dat veilig en verantwoord kan. Volg daarbij altijd de aanwijzingen van de overheid en hulpdiensten.
Hoe bereid je je voor op de eerste 72 uur van een crisis?
Een goede voorbereiding hoeft niet ingewikkeld te zijn. De overheidscampagne Denk vooruit benadrukt drie belangrijke stappen.
Stap 1: Stel een noodpakket samen
Een noodpakket bevat spullen waarmee je jezelf en je huishouden tijdelijk kunt redden wanneer dagelijkse voorzieningen uitvallen.
Denk onder andere aan de volgende zaken:
- Drinkwater en houdbaar eten
- Zaklamp op batterijen
- Radio op batterijen of opwindbare noodradio met zwengel
- Opgeladen powerbank
- EHBO-set
- Noodzakelijke medicijnen
- Hygiëneproducten
- Een deken en passende warme kleding
- Contant geld
- Een papieren lijst met belangrijke telefoonnummers
Pas je noodpakket aan je eigen situatie aan. Denk bijvoorbeeld aan kinderen, huisdieren, medische hulpmiddelen en mensen die extra ondersteuning nodig hebben.
Controleer de inhoud van je noodpakket regelmatig en vervang producten wanneer dat nodig is.
Lees hier precies wat er in een noodpakket moet zitten en download de complete checklist.
Stap 2: Maak een noodplan
Bereid je voor met een noodplan. Bespreek vooraf wat je doet als je elkaar niet kunt bereiken of als je tijdelijk je woning moet verlaten.
Leg vast waar je elkaar kunt ontmoeten, wie je probeert te bellen en welke afspraken gelden voor kinderen of andere gezinsleden. Denk ook na over alternatieven als je gebruikelijke vervoermiddel niet beschikbaar is.
Een noodplan hoeft geen uitgebreid document te zijn. Een paar duidelijke afspraken kunnen al veel onzekerheid voorkomen.
Stap 3: Praat met je omgeving
Voorbereiding wordt makkelijker wanneer je samenwerkt. Bespreek met familie, buren en vrienden wat jullie voor elkaar kunnen betekenen.
Misschien kan iemand boodschappen doen voor een buur die slecht ter been is. Misschien heeft een buur gereedschap, een radio op batterijen of kennis van EHBO. Door vooraf te bespreken wat mogelijk is, kun je tijdens een crisis beter samenwerken.
Houd daarbij rekening met de veiligheid van jezelf en anderen. Ga niet zelf gevaarlijke situaties onderzoeken en neem geen taken op je die specialistische kennis of bevoegdheden vereisen.
Meer praktische informatie vind je op de officiële website van Denk vooruit.
Wat gebeurt er als burgers elkaar helpen?
Tijdens een crisis kunnen mensen in hun directe omgeving veel voor elkaar betekenen. Denk aan het delen van betrouwbare informatie, het controleren of kwetsbare buren hulp nodig hebben en het ondersteunen bij eenvoudige praktische zaken.
Dat betekent niet dat burgers professionele hulpdiensten moeten vervangen. Het gaat erom dat mensen weten wat zij zelf kunnen doen, welke risico’s zij moeten vermijden en wanneer professionele hulp nodig is.
Lokale noodsteunpunten
In sommige gebieden wordt gewerkt aan lokale noodsteunpunten waar inwoners tijdens een noodsituatie terechtkunnen. De concrete inrichting en beschikbaarheid daarvan verschillen per regio. Volg daarom de informatie van je eigen gemeente en veiligheidsregio.
Ook voorbereiding vooraf kan helpen. Mensen die weten hoe ze veilig handelen, eerste hulp verlenen binnen hun mogelijkheden en met anderen samenwerken, kunnen een waardevolle bijdrage leveren.
Wat is de BurgerReserve?
De BurgerReserve richt zich op inwoners die zich beter willen voorbereiden op noodsituaties. Deelnemers leren hoe zij tijdens een crisis verantwoord kunnen handelen, zichzelf en anderen kunnen helpen en kunnen samenwerken wanneer dagelijkse voorzieningen tijdelijk niet beschikbaar zijn.
Daarmee sluit de BurgerReserve aan op de voorbereiding op de eerste 72 uur van een crisis. Het doel is niet om professionele hulpdiensten te vervangen, maar om inwoners beter voor te bereiden op situaties waarin hulp niet direct overal beschikbaar kan zijn.
Lees meer over deelname aan de BurgerReserve en hoe je burgerreservist kunt worden
Welke rol spelen specialistische reserves tijdens een crisis?
Naast zelfredzame inwoners kunnen tijdens grote crises ook professionals met specialistische kennis nodig zijn. Denk bijvoorbeeld aan expertise op het gebied van techniek, logistiek en veiligheid wanneer vitale voorzieningen onder druk staan.
Daarom worden specialistische reserves ontwikkeld waarin ervaren professionals hun kennis en vaardigheden kunnen inzetten. Stichting Extra Samen (SES) ontwikkelt deze reserves in samenwerking met Defensie en andere overheids- en maatschappelijke organisaties.
Specialistische reserves hebben een andere functie dan de BurgerReserve: zij richten zich niet op algemene voorbereiding van inwoners, maar op specialistische ondersteuning binnen hun eigen vakgebied.
Lees meer over de Nationale Techniekreserve, Nationale Logistiekreserve en Nationale Veiligheidreserve.
Goed voorbereid op de eerste 72 uur van een crisis
Je kunt niet voorspellen wanneer een crisis ontstaat of welke voorzieningen daarbij worden getroffen. Je kunt je er wel op voorbereiden. Met een noodpakket, duidelijke afspraken met de mensen om je heen en betrouwbare informatie ben je minder afhankelijk van directe hulp wanneer dagelijkse voorzieningen tijdelijk uitvallen.
Tijdens de eerste 72 uur blijft het belangrijk om de situatie te volgen, aanwijzingen van de overheid en hulpdiensten op te volgen en zorgvuldig om te gaan met de middelen die je beschikbaar hebt. Kijk ook naar mensen in je omgeving die mogelijk hulp nodig hebben, maar breng jezelf daarbij niet in gevaar.
Een goede voorbereiding draait daarom niet alleen om het samenstellen van een noodpakket. Weten wat je moet doen, waar je betrouwbare informatie vindt en hoe je veilig kunt samenwerken met anderen maakt je beter voorbereid wanneer een noodsituatie zich daadwerkelijk voordoet. Zo draag je bij aan een weerbaarder Nederland.
Veelgestelde vragen over de eerste 72 uur van een crisis
Hieronder vind je antwoorden op veelgestelde vragen over de eerste drie dagen van een crisis.
Bronnen:
Denk vooruit – Voorbereiden op een noodsituatie
Rijksoverheid – Wat moet ik doen bij een ramp?
NCTV – Crisisbeheersing
NL-Alert – Zo werkt NL-Alert
