De opkomst van de Aziatische tijgermug in Europa en Nederland
De Aziatische tijgermug is geen verre exotische bedreiging meer, maar kan in de nabije toekomst een gevaar vormen voor de volksgezondheid in Nederland. Op dit moment zijn het nog incidentele introducties en komt de mug hier nog niet massaal voor, maar de verwachting is dat dat de komende jaren gaat veranderen. Oorspronkelijk komt de tijgermug uit Zuidoost-Azië, maar inmiddels is hij aanwezig in grote delen van Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en nu dus ook steeds vaker op het Europese continent. Dit agressieve en ziekte-overbrengende insect heeft zich inmiddels in grote delen van Zuid- en delen van Midden-Europa gevestigd. Ondanks het feit dat Aziatische tijgermug steeds vaker in Nederland wordt waargenomen, is er nog geen brede vestiging in Noordwest-Europa.
De Aziatische tijgermug wordt steeds vaker in Nederland gezien
Hoe herken ik een Aziatische tijgermug?
Waarom komt de Aziatische tijgermug nu wel in Europa voor?
Waarom kan de Egyptische tijgermug niet in Nederland overleven?
Waarom kan de Aziatische tijgermug wel in Nederland overleven?
Wat doet Nederland om de Aziatische tijgermug buiten de deur te houden?
Welke ziektes kan de Aziatische tijgermug overbrengen?
Zijn dengue, chikungunya, gele koorts, zikakoorts en westnijlkoorts van mens op mens overdraagbaar?
Word je erg ziek van dengue, chikungunya, gele koorts, zikakoorts en westnijlkoorts?
Hoe kan ik mezelf beschermen tegen Aziatische tijgermuggen?
Hoe maak ik melding van een Aziatische tijgermug in Nederland?
Kunnen gewone huissteekmuggen die in Nederland voorkomen ook ziektes overbrengen?
Klimaatverandering beïnvloedt de verspreiding van de Aziatische tijgermug
De Aziatische tijgermug wordt steeds vaker in Nederland gezien
Hoewel de Aziatische tijgermug zich in 2025 nog niet permanent in Nederland heeft gevestigd, krijgen we er wel steeds vaker mee te maken. De aanwezigheid van de tijgermug in ons land baart zorgen. Niet alleen bij wetenschappers en de overheid, maar ook bij burgers. Want door een steek van deze mug (die zich opvallend goed aanpast aan ons klimaat) kun je ernstig ziek worden. In dit artikel lees je waarom de tijgermug in Nederland oprukt, welke gevaren hij meebrengt en wat je zelf kunt doen om de risico’s te beperken.
Aedes albopictus
De Aziatische tijgermug (Aedes albopictus) is een kleine maar zeer opvallende steekmug. Hij dankt zijn naam aan de contrasterende zwart-witte strepen op zijn lichaam en poten. Daarnaast heeft dit insect een witte streep over zijn kop en borststuk. In tegenstelling tot veel andere muggen is deze soort overdag actief en dan vooral in de vroege ochtend en late middag slaat hij toe. Dat maakt het extra lastig om de tijgermug te vermijden.
Hoe herken ik een Aziatische tijgermug?
Een tijgermug kun je herkennen aan zijn zwarte lichaam met fel witte ringen op de poten en een witte lengtestreep op de rug. De mug heeft een klein en slank postuur, is overdag actief en vertoont een agressief steekgedrag (ze proberen vaak meerdere keren achter elkaar te steken). Een steek van een tijgermug voelt vaak pijnlijker aan en veroorzaakt hevigere jeuk dan een gewone muggensteek.
Waarom komt de Aziatische tijgermug nu wel in Europa voor?
De tijgermug reist mee met internationale goederen. Vooral autobanden en sierplanten (zoals de ‘lucky bamboo’) vormen een ideaal transportmiddel. De opmars van de Aziatische tijgermug in Europa is geen toeval, omdat meerdere factoren elkaar versterken. Door klimaatverandering krijgen we hier steeds vaker te maken met zachtere winters en warmere zomers, waardoor de tijgermuggen die hier via de internationale handel zijn geïmporteerd nu ook in gematigde gebieden kunnen overleven. De eitjes van deze mug zijn bestand tegen kou en droogte. Europese steden bieden perfecte broedplaatsen voor de muggen. Vooral regentonnen, bloempotten, dakgoten en zelfs flesdopjes met water trekken muggen aan.
Eerste Aziatische tijgermug in Europa
De eerste Aziatische tijgermug in Europa werd ontdekt in 1979 in Albanië. Waarschijnlijk kwam de mug daar terecht via internationale handel, met name door het transport van gebruikte autobanden waarin eitjes konden overleven. Die vondst leek destijds nog een incident, maar achteraf bleek de ontdekking het begin van een structurele verspreiding van de tijgermug over het hele Europese continent. In Nederland werd de eerste tijgermug vastgesteld in 2005. Deze mug werd aangetroffen in een kasbedrijf, waar hij vermoedelijk was meegekomen met de import van sierplanten. Het ging toen dus niet om een gevestigde populatie van Aziatische tijgermuggen, maar om een tijdige onderschepping. Sinds die tijd worden in ons land vrijwel elk jaar nieuwe tijgermuggen gevonden, vooral bij importlocaties. Dankzij actieve bestrijding van de Aziatische tijgermug heeft het insect zich hier nog niet permanent gevestigd, maar zonder blijvende bestrijding neemt de kans op vestiging toe.
Waarom kan de Egyptische tijgermug niet in Nederland overleven?
Op het vasteland van Europa zijn er nog geen gevestigde, wijdverbreide populaties van de Egyptische tijgermug (Aedes aegypti) gemeld, hoewel geïsoleerde exemplaren af en toe worden gevonden, vaak gelinkt aan internationaal transport via schepen. Met name stedelijke gebieden langs de Europese kusten, waaronder grote havens zoals Rotterdam, Antwerpen, Hamburg, Le Havre en Felixstowe, worden als potentieel risicovol beschouwd voor herintroductie vanwege het intense scheepvaartverkeer.
Eitjes van de Egyptische tijgermug kunnen hier niet overleven
Echter, in tegenstelling tot de eitjes van de Aziatische tijgermug, kunnen eitjes van de Egyptische tijgermug de winters in Nederland niet overleven. De Egyptische tijgermug sterft dus bij koude temperaturen. De Egyptische tijgermug komt echter wél regelmatig voor in bepaalde delen van Zuid-Europa zoals Cyprus, Madeira (Portugal), de Canarische Eilanden en gebieden rond de oostkust van de Zwarte Zee (delen van Zuid-Rusland, Georgië en Turkije).
Waarom kan de Aziatische tijgermug in wel in Nederland overleven?
De overleving van de Aziatische tijgermug in Nederland is te danken aan het feit dat de eitjes van dit insect in een ‘rustfase’ (de zogenaamde ‘diapauze’) gaan, waardoor ze bestand zijn tegen kou en droogte. Het zijn dus als het ware ‘winterharde eitjes’. Zodra de eitjes weer in contact komen met water en de temperatuur stijgt in het voorjaar, komen de larven uit. De steeds warmer wordende Nederlandse winters maken het voor de eitjes dan ook makkelijker om te overleven. De Aziatische tijgermug heeft zich dus aangepast aan meer gematigde klimaten en stedelijke omgevingen.
Wat doet Nederland om de Aziatische tijgermug buiten de deur te houden?
De Nederlandse overheid voert al jaren actief beleid om de tijgermug uit ons land te weren. Dat gebeurt onder andere met monitoring, bestrijding en publieksvoorlichting. Tot nu toe met redelijk succes. Het Nederlandse tijgermugbeleid wordt vastgesteld door de rijksoverheid en uitgevoerd door onder meer het RIVM, de NVWA, gemeenten en GGD’en, in samenwerking met bedrijven en burgers. Maar de druk op deze instanties neemt toe, omdat er elk jaar nieuwe meldingen binnenkomen van mensen die de Aziatische tijgermug hebben waargenomen. Deze meldingen zijn vooral afkomstig van bedrijven die banden of planten importeren. Zonder continue bestrijding kan de mug zich ook hier definitief vestigen.
Stedelijke inrichting en klimaatadaptatie
De inrichting van steden speelt een belangrijke rol bij de verspreiding van de Aziatische tijgermug. In veel Nederlandse woonwijken is sprake van toenemende verstening, met weinig groen en een beperkte waterafvoer. Regenwater kan daardoor slecht wegstromen en blijft vaak staan in kleine hoeveelheden, bijvoorbeeld in bloempotten, emmers, dakgoten en straatkolken. Juist dit soort stilstaand water vormt ideale broedplaatsen voor tijgermuggen. Klimaatadaptieve maatregelen zijn bedoeld om steden beter bestand te maken tegen hevige regenval en hitte, maar kunnen onbedoeld ook gunstig zijn voor muggen. Voorbeelden dergelijke klimaatadaptieve maatregelen zijn wadi’s, regentonnen en waterbergende tuinen. Wanneer deze voorzieningen niet goed worden onderhouden, kunnen ze uitgroeien tot ware muggenbroedplaatsen.
Doorstroming van water
Het regelmatig legen en afdekken van regentonnen, bloempotten en emmers en het zorgen voor goede waterdoorstroming in dakgoten en straatkolken zijn dan ook erg belangrijk. Een goed doordachte stedelijke inrichting vereist een evenwichtige afweging tussen klimaatadaptatie en volksgezondheid. Door water slim af te voeren, groen verantwoord in te richten en bewoners bewust te maken van onderhoud, kan worden voorkomen dat maatregelen tegen klimaatverandering onbedoeld bijdragen aan de verspreiding van de Aziatische tijgermug in Nederland.
Welke ziektes kan de Aziatische tijgermug overbrengen?
De tijgermug is vooral gevaarlijk omdat hij verschillende ziekteverwekkers kan overbrengen. Hij fungeert als een zogenaamde ‘vector’, wat betekent dat hij virussen van mens op mens kan verspreiden. Het gaat dan om ziektes zoals bijvoorbeeld dengue, chikungunya, zikakoorts en gele koorts. Ook kan de Aziatische tijgermug het westnijlvirus op mensen overdragen, zij het in mindere mate, omdat dit virus zich moeilijk vermenigvuldigt in het lichaam van de mug en minder vaak de speekselklieren bereikt. Deze ziektes komen nu nog vooral voor in (sub)tropische gebieden, maar er zijn al lokale virusuitbraken geweest op het Europese continent. Deze uitbraken onderstrepen het risico van de aanwezigheid van de Aziatische tijgermug in onze contreien.
Zijn dengue, chikungunya, gele koorts, zikakoorts en westnijlkoorts van mens op mens overdraagbaar?
Nee, deze ziekten zijn niet direct van mens op mens overdraagbaar door middel van gewoon contact zoals hoesten, niezen, aanraken, zoenen of samen in een ruimte zijn. De virussen worden bijna altijd verspreid via de steek van geïnfecteerde muggen. Eerst steekt een mug een besmette persoon, waarna het virus zich in deze mug vermenigvuldigt. De mug steekt vervolgens een andere persoon en ook die persoon kan dan met het virus besmet raken. Zonder muggen is er dus géén overdracht. Dat is een belangrijk verschil met andere virussen zoals bijvoorbeeld het griepvirus of COVID-19.
Het zikavirus vormt een uitzondering
Voor zikakoorts geldt één uitzondering, want dit virus kan seksueel overdraagbaar zijn. Iemand kan dus besmet raken met het zikavirus zonder zelf gestoken te zijn door een mug. Dat maakt preventie van deze ziekte ingewikkelder. Overdracht via seksueel contact (vaginaal, anaal, oraal) gebeurt echter maar zelden, maar het kan wél. Het zikavirus kan namelijk langere tijd aantoonbaar aanwezig blijven in sperma dan andere lichaamsvloeistoffen, soms zelfs maanden na herstel van een patiënt. Dit risico is vooral relevant bij zwangerschap omdat een zikabesmetting ernstige en blijvende schade kan veroorzaken bij het ongeboren kind. Het zikavirus kan via de placenta van moeder op de foetus worden overgedragen. Dat gebeurt soms zelfs als de moeder nauwelijks klachten heeft.
Mogelijke gevolgen van een zikabesmetting voor het ongeboren kind
Een infectie met het zikavirus tijdens de zwangerschap kan onder meer leiden tot ernstig te kleine hersenen (microcefalie), hersenbeschadiging, ontwikkelingsstoornissen, problemen met het zicht en gehoor, en neurologische afwijkingen. Deze aandoeningen zijn onomkeerbaar. In zeldzame gevallen kan het zikavirus ook worden overgedragen door een bloedtransfusie of orgaandonatie. Deze manier van virusoverdracht komt echter maar heel weinig voor, omdat deze routes geen rol spelen in het dagelijks contact tussen mensen. Het zikavirus wordt niet overgedragen door aanraken, zoenen, hoesten, niezen of samen in één ruimte zijn.
Word je erg ziek van dengue, chikungunya, gele koorts, zikakoorts en westnijlkoorts?
De klachten die mensen krijgen na een virusbesmetting met dengue, chikungunya, gele koorts, zikakoorts of westnijlkoorts variëren. Soms blijft het bij koorts en spierpijn, maar in andere gevallen kunnen er ernstige complicaties optreden, zoals gewrichtsschade, neurologische problemen of aangeboren afwijkingen bij ongeboren kinderen. De Aziatische tijgermug kan dengue zeer efficiënt overdragen op mensen. Dengue veroorzaakt meestal plotselinge hoge koorts, hevige hoofdpijn en sterke spier- en gewrichtspijn. Daarom wordt dengue ook wel ‘knokkelkoorts’ genoemd. In de meeste gevallen genezen patiënten volledig, maar bij een klein deel kan dengue leiden tot inwendige bloedingen en shock, wat levensbedreigend kan zijn. Sinds 2023 zijn er vaccins beschikbaar tegen dengue, met specifieke indicaties. De beschikbaarheid van de vaccins verschilt per land en doelgroep. De vaccins zijn vaak alleen beschikbaar voor mensen die al eerder dengue hebben gehad.
Zeer effectief vaccin
Gele koorts begint vaak met plotselinge koorts, koude rillingen, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en braken. Bij een deel van de patiënten verergert de ziekte na enkele dagen. Dan kunnen geelzucht (een gele verkleuring van huid en ogen), inwendige bloedingen, lever- en nierfalen en shock optreden. In ernstige gevallen kan gele koorts dodelijk zijn. Gelukkig bestaat er tegen gele koorts inmiddels een zeer effectief vaccin.
Hevige koorts en gewrichtspijn
Chikungunya begint vaak met koorts en hevige gewrichtspijn. Die pijn kan maanden tot zelfs jaren aanhouden, vooral bij ouderen. Hoewel de ziekte zelden dodelijk is, kan zij langdurige invaliditeit veroorzaken en het dagelijks functioneren ernstig beperken. Sinds 2025 is in Nederland een vaccin tegen chikungunya beschikbaar gekomen. De beschikbaarheid is momenteel beperkt en het vaccin wordt alleen ingezet bij specifieke doelgroepen. Zikakoorts verloopt doorgaans mild met lichte koorts, huiduitslag en rode ogen, maar het grootste gevaar zit echter bij zwangere vrouwen. Een infectie kan immers leiden tot ernstige aangeboren afwijkingen, zoals microcefalie bij het ongeboren kind. Tegen Zika bestaat echter nog géén vaccin.
Doorgaans milde of griepachtige klachten
De meeste besmettingen met het westnijlvirus verlopen doorgaans zonder klachten of met milde griepachtige symptomen. Bij een klein percentage van de patiënten, vooral ouderen en mensen met een verminderde weerstand, kan de ziekte leiden tot ernstige neurologische complicaties, zoals hersenontsteking of verlamming. De Aziatische tijgermug kan het westnijlvirus overdragen, maar doet dit minder dan andere muggen. De meeste infecties verlopen dus relatief mild, maar de mogelijke gevolgen kunnen ernstig en soms blijvend zijn. Bij ernstige klachten is medische zorg noodzakelijk. Er is nog geen vaccin beschikbaar tegen westnijlkoorts en er bestaan nog geen medicijnen tegen deze ziekte. Medicijnen zoals bijvoorbeeld paracetamol kunnen de klachten verlichten. Bij ernstige klachten is een ziekenhuisopname noodzakelijk.
Hoe kan ik mezelf beschermen tegen Aziatische tijgermuggen?
Er zijn verschillende maatregelen die je kunt treffen om jezelf tegen Aziatische tijgermuggen te beschermen. In de eerste plaats is het belangrijk om broedplaatsen voor muggen te voorkomen. Deze broedplaatsen zijn voornamelijk leeg stilstaand water in bijvoorbeeld regentonnen, bloempotten en schotels. Leeg dit stilstaande water wekelijks, dek regentonnen af, controleer bloempotten en schotels, en houd dakgoten schoon. Daarnaast moet je jezelf optimaal beschermen tegen steken van deze mug. Draag daarom lange mouwen en broeken, gebruik insectenwerende middelen met DEET of icardine en plaats horren voor ramen en deuren. Als je vermoedt dat je een Aziatische tijgermug hebt gezien, meld dit dan direct bij de autoriteiten. Een snelle melding helpt om verspreiding van de mug te voorkomen.
Hoe maak ik melding van een Aziatische tijgermug in Nederland?
Er is een landelijk meldpunt voor het melden van bijzondere en invasieve muggen. Als je denkt een Aziatische tijgermug te hebben waargenomen in Nederland, kun je dit melden bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Dood de mug, als dat lukt, en bewaar hem eventueel in een potje (in de vriezer) voor verder onderzoek. Bij je melding wordt gevraagd om een foto van de mug aan te leveren (als dat überhaupt lukt), de locatie (plaats en eventueel straatnaam) en de datum van de waarneming. Experts beoordelen vervolgens of het inderdaad om een Aziatische tijgermug gaat. Als blijkt dat dat inderdaad zo is, kan snel en adequaat worden ingegrepen. Het is belangrijk om de melding zo vlug mogelijk te doen, omdat tijgermuggen zich snel kunnen vestigen en vroege signalering gerichte bestrijding mogelijk maakt. Door snelle meldingen en directe actie van de autoriteiten wordt voorkomen dat de tijgermug zich permanent in Nederland vestigt.
Kunnen gewone huissteekmuggen die in Nederland voorkomen ook ziektes overbrengen?
Ja, ook de gewone huissteekmuggen (Culexsoorten) die overal in Nederland voorkomen kunnen ziektes overbrengen, maar veel minder en andere dan de Aziatische tijgermuggen. Dat heeft vooral te maken met biologie, gedrag en ecologie. De belangrijkste ziekte die de gewone huissteekmug kan overdragen is het westnijlvirus. Dit virus circuleert vooral tussen vogels en muggen. Mensen raken besmet via een muggensteek. De meeste infecties verlopen mild, maar in zeldzame gevallen ontstaan ernstige neurologische complicaties. Echter, is de overdracht van het westnijlvirus op mensen door de gewone huissteekmug zeer uitzonderlijk. In Nederland speelt dit nauwelijks een rol. De gewone huissteekmug kan géén dengue, chikungunya, zikakoorts of gele koorts overbrengen.
Waarom kan de gewone huissteekmug geen dengue, chikungunya, zikakoorts of gele koorts overbrengen?
De gewone huissteekmug kan deze ziektes niet overbrengen omdat deze virussen zich niet goed kunnen vermenigvuldigen. Veel Aedes-virussen kunnen zich niet of nauwelijks ontwikkelen in het lichaam van de huissteekmug. De virussen bereiken de speekselklieren niet. Zonder virus in het speeksel is overdracht onmogelijk. Bovendien steekt de gewone huissteekmug meestal vogels en minder vaak mensen. Aedes-muggen daarentegen steken bij voorkeur mensen. Tevens is het zo dat huissteekmuggen vooral ’s nachts actief zijn en tijgermuggen vooral overdag. Daardoor sluiten de ziektecycli anders op mensen aan. De reden dat de gewone huissteekmug wél het westnijlvirus kan overbrengen komt omdat dit virus biologisch goed is aangepast aan Culex-soorten. Het virus kan de darmwand van de mug passeren, zich vermenigvuldigen en de speekselklieren bereiken.
Klimaatverandering beïnvloedt de verspreiding van de Aziatische tijgermug
De opkomst van de Aziatische tijgermug laat zien hoe klimaatverandering de verspreiding van bepaalde insecten beïnvloedt en bestaande ecosystemen onder druk zet. Wat ooit een exotische muggensoort was, staat nu ook in Nederland op de radar. En ondanks klimaatverandering, internationale handel en verstedelijking is de vestiging van de tijgermug in ons land nog niet onvermijdelijk. Daarom is het belangrijk om mogelijke broedplaatsen voor tijgermuggen te verwijderen en melding te maken bij de autoriteiten als je er een ziet. Zo kan verdere verspreiding van dit insect worden afgeremd. De Aziatische tijgermug is weliswaar klein, maar de uitdaging is groot. Met blijvende waakzaamheid, slimme preventie en gezamenlijke verantwoordelijkheid houden we de risico’s beheersbaar.
